Circulaire lessen uit het LEF-project van OHLeuven en Studio D
Een praktische gids en richtlijnen om aan de slag te gaan met circulaire sportkleding
Introductie
Sportkleding heeft een grote ecologische impact. Iederesportclub kan op dit vlak stappen zetten en een verschil maken. Deze gids
bundelt 10 inzichten, richtlijnen en praktische tips om circulair aan de slag te gaan met sportkledij. Een aantal aanbevelingen zijn gebaseerd op praktijkervaringen uit pilootprojecten bij voetbalclub OH Leuven, bevragingen onder ouders en supporters, en de expertise van duurzaamheidsadviesbureau Studio D, met steun van het LEF-project van Stad Leuven.De gids is het relevantste voor clubs die frequent nieuwe club-of trainingskleding voorzien voor hun spelers, maar ook clubs met een beperkter aanbod kunnen er waardevolle inspiratie uit halen. Niet elke maatregel hoeft meteen ingevoerd te worden. Begin klein: kies één of enkele acties die haalbaar zijn voor jouw club, en bouw van daaruit verder. Zo krijgt duurzame sportkleding stap voor stap een vaste plek in je werking.
1. De CO₂-uitstoot van sportkleding is groot en weinig bekendDe CO₂-uitstoot van sportkleding is significant en vaakonderbelicht. Voor een professionele voetbalclub is de jaarlijkse uitstoot gelinkt aan de aankoop van sportkleding gelijk aan de uitstoot van drie thuismatchen, inclusief alle vervoer van supporters, drank, catering en energie. Voor OH Leuven is de jaarlijkse uitstoot gelinkt aan de aankoop van sportkleding gelijk aan meer dan 117.300 kg CO₂ en een waterverbruik van meer dan 40 miljoen liter water.
2. Circulair hergebruik - ga zo hoogwaardit mogelijk
Laat je bij de keuze voor circulaire acties leiden door de Ladder van Lansink, waarbij preventie het belangrijkste is, gevolgd door hergebruik en recyclage. Met preventieve acties zet je in op het voorkomen van productie of textielafval, bijvoorbeeld door langer met dezelfde kleding te doen, of de levensduur te verlengen door herstel en goed onderhoud. Bij recyclage verliest de sportkleding al een deel van haar waarde. Verbranden en storten van textiel moet maximaal vermeden worden. De volgorde van de lessen en richtlijnen hieronder is gebaseerd op deze ladder, waarbij de meest waardevolle circulaire acties bovenaan staan.
3. De materiaalkeuze is cruciaal
De materiaalkeuze is een van de belangrijkste factoren voorde uitstoot van kleding. Sportkleding is meestal gemaakt van Polyester. Overleg met je leverancier over het gebruik van gerecycled polyester, kan de CO₂-uitstoot met 18% verminderen. Bespreek ook de mogelijkheid van mono-materiaal. Dit betekent dat de kleding 100% uit hetzelfde materiaal bestaat, zodat kleding beter gerecycled kan worden aan het einde van de levensduur. Denk hierbij ook aan de bedrukking van de kleding, hoe minder, hoe hoger het recyclagepotentieel van de kleding later.4. Verminder de hoeveelheid bestelde kleding
Verminder de hoeveelheid bestelde kleding door langer met dezelfde kleding te doen. Indien je het contract met de kledingleverancier of sponsor een jaar kan verlengen, maak je een grote winst. Verbeter ook je voorraadbeheer en analyseer wat echt nodig is om onnodige bestellingen te voorkomen. Geef niet elk jaar nieuwe kledingpakketten aan sporters die meerdere jaren bij de club zijn.
Ga dus in gesprek met je sponsors en kledingleverancier om de mogelijkheid te bespreken om bestaande contracten te verlengen of om langdurige contracten af te sluiten bij nieuwe onderhandelingen. Hoewel dit mogelijk leidt tot iets lagere jaarlijkse sponsorinkomsten, kun je hiermee aanzienlijk besparen op kledinguitgaven.
5. Bied een flexibele en laagdrempelige hersteldienst aanSpelers en ouders hebben niet de gewoonte om sportkleding te laten herstellen, maar 60% van hun geeft in bevragingen aan hiervoor open te staan. Werk samen met bestaande hersteldiensten en zorg voor een continue doorlopende hersteldienst. Houd de prijs betaalbaar, niet meer dan 30% van de aankoopprijs van een kledingstuk. Samenwerkingen met sociale organisaties, zoals Maakbar in Leuven of andere lokale herstelhubs in de buurt, kunnen helpen bij het opzetten van een herstelservice en het vergroten van de sociale impact.
Hersteldienstvoor sportkleding bij OH Leuven
OH Leuven testte samen met de Herstelhub Textiel van Maakbar Leuven een herstelservice voor te herstellen sportkleding. Het doel: verspilling tegengaan en onderzoeken of de wasploeg van de club (voor de kleding van elite-teams) en ouders van spelers bereid zijn om kleding te laten herstellen in plaats van nieuw te kopen. De piloot werd aangekondigd via verschillende digitale communicaties en via de media en liep 2 maanden op het einde van het seizoen.
De wasploeg bracht verschillende te herstellen kledingstukken van eliteploegen binnen. Dit ging voornamelijk over losgekomen naden en te herstellen ritsen. De inflow van te herstellen kleding via ouders verliep moeizamer, ondanks gerichte communicatie. Een bevraging achteraf toonde dat de boodschap onvoldoende was doorgedrongen bij ouders en dat ze een aantal drempels ervaarden.
De club leerde dat digitale communicatie alleen niet volstaat. Herhaling, persoonlijke interactie én betrokkenheid van trainers zijn cruciaal. Ook moet de timing aansluiten bij momenten waarop ouders de kleding willen laten herstellen en dat is niet op het einde van het seizoen. Clubs doen er goed aan om de dienst permanent aan te bieden, eventueel met financiële drempelverlaging via subsidies of korting.
6. Informeer spelers, ouders en supportersover het onderhoud van sportkleding
Spelers en ouders hebben niet de gewoonte om sportkleding te laten herstellen, maar 60% van hun geeft in bevragingen aan hiervoor open te staan. Werk samen met bestaande hersteldiensten en zorg voor een continue doorlopende hersteldienst. Houd de prijs betaalbaar, niet meer dan 30% van de aankoopprijs van een kledingstuk. Samenwerkingen met sociale organisaties, zoals Maakbar in Leuven of andere lokale herstelhubs in de buurt, kunnen helpen bij het opzetten van een herstelservice en het vergroten van de sociale impact.
7. Zet een inzamelactie op voor te kleine en ouderekledingMeer dan 80% van spelers en ouders is bereid oude of te kleine kleding binnen te brengen. Organiseer daarom inzamelacties om deze sportkleding te verzamelen. Dit kan door een continue inzamel box te voorzien en door extra aandacht hieraan te geven tijdens grote club-evenementen of tornooien. De ingezamelde kleding kan je nadien voor verschillende doeleinden gebruiken, afhankelijk van de ingezamelde hoeveelheid en de kwaliteit. Bij kleine hoeveelheden kan de kleding in stock gehouden worden als vervanging voor te herstellen kleding doorheen het jaar. Bij grotere hoeveelheden kan een verkoopbeurs opgezet worden voor ouders, of het jaarlijkse kledingpakket deels ingevuld worden met kwaliteitsvolle gebruikte kleding. Verouderde kleding of kleding met bedrukking vorige sponsors kan gedoneerd worden aan sociale organisaties.
Kledinginzameling gekoppeld aan clubmomenten
OH Leuven organiseerde een inzamelactie voor te kleine of oudere sportkledij. Tijdens een eerste test kon de kleding gedurende 2 weken worden binnengebracht tijdens de trainingen. Dit was geen succes. Maar toen de inzameling werd gekoppeld aan de seizoen afsluitende BBQ werden er wel 75 kledingstukken opgehaald.
Het verschil in resultaat toont aan dat zulke acties beter werken op momenten waar ouders zelf effectief aanwezig zijn. Tijdens bevragingen gaven ouders bovendien aan dat ze hun oude kledij vaak al eerder in het seizoen weggeven of weggooien. Een permanent inzamelpunt op de club zou dus nog effectiever zijn. De succesvolle BBQ-actie werd ook ondersteund met gerichte en herhaalde communicatie via mail en WhatsApp.
De les? Kies het juiste moment en zorg voor brede betrokkenheid binnen de club, zodat iedereen mee de actie helpt dragen. Een incentive – zoals het gesigneerde shirt dat OH Leuven verlootte onder de donateurs – kan een extra zetje geven. Alle ingebrachte kleding bleek kwaliteitsvol en nog bruikbaar. De helft werd geschonken aan de sociale organisatie Kirikou. De andere helft gebruikt de club om te herstellen kleding te vervangen doorheen het volgende seizoen.
8. Communiceren, communiceren, want gedrags- en cultuurverandering kosten tijd
Gedragsverandering heeft tijd nodig en vraagt om herhaling en zichtbaarheid. Circulaire initiatieven kunnen in de beginfase traag op gang komen, maar na het rustig opbouwen van ervaringen toch succesvol worden. In het begin leeft het thema ‘duurzame sportkledij’ vaak nog niet sterk binnen de clubcultuur. Trainers, spelers, staf en bestuurders zijn zich meestal wel bewust van de waarde van kleding, maar praktische of commerciële overwegingen kunnen voorrang krijgen. Daarom is het cruciaal om duurzame alternatieven zichtbaar en bespreekbaar te maken, en de ecologische én economische impact van sportkledij breder te communiceren.
Communicatie speelt hierin een belangrijke rol. Een eenmalige nieuwsbrief is niet voldoende om gedrag blijvend te veranderen. Herhaling is essentieel. Gebruik meerdere communicatiekanalen: WhatsApp-groepen van teams, de clubwebsite, digitale nieuwsbrieven, maar ook fysieke communicatie zoals affiches of banners op het terrein. Vergeet bovendien de mondelinge communicatie niet: trainers, ploegverantwoordelijken en andere clubmedewerkers staan dicht bij spelers en ouders, en kunnen een belangrijke rol spelen in het mee uitdragen van de boodschap. Met goede communicatie vergroot je de kans dat circulaire initiatieven slagen en ook echt ingebed raken in de clubwerking.
Start met het opmaken van een eenvoudige communicatiekalender waarin je minstens drie momenten per seizoen voorziet om duurzame acties of initiatieven in de kijker te zetten.
9. Circulaire initiatieven: vooral ecologische winst, soms ook financieel voordeel
Circulaire acties leveren in de eerste plaats ecologische winst op, maar kunnen in sommige gevallen ook financiële voordelen meebrengen. Die voordelen situeren zich vaak bij de ouders: denk aan een herstelservice of een tweedehandsbeurs, waardoor kleding langer meegaat of goedkoper wordt aangekocht.
Clubs moeten in de beginfase, wanneer de volumes beperkt zijn, niet rekenen op grote inkomsten. Het is dan ook verstandiger om te mikken op een break-evenresultaat bij initiatieven zoals herstellingen, inzamelacties of tweedehandsverkoop. Grotere structurele keuzes kunnen op termijn wel leiden tot substantiële besparingen. Denk hierbij aan langere tijd met een kledinglijn spelen. Voor clubs met ambitie: overweeg een kledingabonnement. In plaats van kledij te kopen, betalen spelers jaarlijks een vast bedrag om kleding in bruikleen te krijgen. De club stelt dan een kledingpakket ter beschikking, eventueel met een combinatie van nieuwe en tweedehandskledij. In het abonnement is ook vervanging of herstelling inbegrepen als een stuk versleten of beschadigd raakt.
Kortom: circulaire kleding zorgt niet altijd voor directe opbrengst, maar draagt bij aan lagere kosten, meer betaalbaarheid voor leden én een maatschappelijk duurzamere werking van de club.
10. Samenwerken met sociale en lokale organisaties
Samenwerken met sociale en lokale organisaties kan de impact van circulaire initiatieven vergroten. Organisaties zoals Maakbar, Kringwinkel, Vites kunnen helpen bij het opzetten van herstelservices of het sorteren en het vergroten van de sociale impact. Deze samenwerkingen kunnen ook bijdragen aan de lokale economie en gemeenschapsbetrokkenheid vergroten.
Voor vragen over circulaire kleding bij sportclubs, kan je steedsterecht bij duurzaamheidsadviesbureau Studio D via info@studiodee.be
